सूचनाधिकार अधिनियमः २००५

सूचनाधिकार अधिनियमः २००५ नागरिकैः शासकीयसूचनाप्राप्तये कृतेषु अनुरोधेषु समयबद्धप्रतिक्रियां अनिवार्यं करोति। एतत् कार्मिकप्रशिक्षणविभागेन, कार्मिकलोकशिकायतपेंशनमन्त्रालयेन गृहीता एका पहलः अस्ति, या नागरिकेभ्यः प्रथमापीलीयप्राधिकारिणाम्, आई.ओ.एस्. इत्यादीनां विवरणानां शीघ्रान्वेषणार्थं आर.टी.आई. पोर्टलगेटवे प्रयच्छति। तदतिरिक्तं भारतसर्वकारस्य तथा राज्यसर्वकाराणां विविधलोकप्राधिकरणैः जालपुटे प्रकाशितानां आर.टी.आई. सम्बन्धिनीनां सूचना-/प्रकटीकरणानां प्राप्तिरपि उपलब्धः।

पी.आई.ओ. / ए.पी.आई.ओ.

• भुगतानं कोषागारचालनेन / बैंकड्राफ्ठेन / भारतीयपोस्टलआर्डरद्वारा कर्तव्यम्।
• बी.पी.एल. (दरिद्रतासीमया अधः) व्यक्तिभ्यः आवेदनशुल्कस्य अथवा कस्यापि अतिरिक्तशुल्कस्य आवश्यकता नास्ति।
• यदि सूचनायाः अनुरोधः अस्वीकृतः अथवा अनुरोधस्य समुचिता प्रतिक्रिया न दत्ता, तर्हि त्रिंशद्दिनेषु अपीलीयप्राधिकारिणः समक्षम् अपीलः दातव्या। द्वितीया अपीलः नवतिदिनेषु राज्यसूचनायोगस्य समक्षं दातव्या। अपीलानां कृते शुल्कं नास्ति।

प्रकटीकरणात् विमुक्तिः

धारा ८ (१) इत्यस्य अन्तर्गतं प्रकटीकरणात् विमुक्तिः
केषुचित् सन्दर्भेषु पी.आई.ओ. सूचनायाः प्रकटीकरणं कर्तुं निराकर्तुं शक्नुवन्ति।

• तादृशी सूचना यस्याः प्रकटीकरणेन भारतस्य सम्प्रभुतायाः अखण्डतायाः, राज्यस्य सुरक्षायाः, रणनीतिक-, वैज्ञानिक- अथवा आर्थिकहितानां, विदेशराज्येन सह सम्बन्धानां वा प्रतिकूलं प्रभावः स्यात् अथवा अपराधस्य उद्दीपनं भवेत्।
• तादृशी सूचना या कस्यापि न्यायालयस्य अथवा न्यायाधिकरणस्य द्वारा प्रकाशिता भवितुं स्पष्टतया निषिद्धा अथवा यस्याः प्रकटीकरणं न्यायालयस्य अवमाननां जनयेत्।
• तादृशी सूचना यस्याः प्रकटीकरणेन संसदः अथवा राज्यविधानमण्डलस्य विशेषाधिकारस्य उल्लङ्घनं स्यात्।
• वाणिज्यिकगोपनीयता, व्यापाररहस्यानि अथवा बौद्धिकसम्पदं सहितं तादृशी सूचना यस्याः प्रकटीकरणेन कस्यचित् तृतीयपक्षस्य प्रतिस्पर्धात्मकस्थितेः हानिः स्यात्, यावत् सक्षमप्राधिकारी न तुष्यति यत् महति लोकहिते तादृश्याः सूचनायाः प्रकटीकरणम् आवश्यकम्।
• कस्यचित् व्यक्तिस्य न्यासितात्मकसम्बन्धे उपलब्धा सूचना, यावत् सक्षमप्राधिकारी न तुष्यति यत् महति लोकहिते तादृश्याः सूचनायाः प्रकटीकरणम् आवश्यकम्।
• विदेशसर्वकारात् गोपनीयरूपेण प्राप्ता सूचना।
• तादृशी सूचना यस्याः प्रकटीकरणेन कस्यचित् व्यक्तिस्य जीवनस्य अथवा शारीरिकसुरक्षायाः संकटं स्यात् अथवा विधिप्रवर्तनार्थं अथवा सुरक्षाप्रयोजनेषु गोपनीयरूपेण दत्तायाः सूचनायाः अथवा सहाय्यस्य स्रोतस्य परिचयः स्यात्।
• तादृशी सूचना या अपराधिनां अन्वेषणस्य अथवा ग्रहणस्य प्रक्रियायां बाधां जनयेत्।

सूचनाधिकारस्य सम्पर्काः

• आर.टी.आई. ऑनलाइन

प्रपत्राणां सूची

• परिशिष्टानि
• सूचनाप्राप्तये आवेदनस्य प्रपत्रम् (फॉर्म ए)
• फॉर्म बी
• फॉर्म सी
• फॉर्म डी